Sielec 20.10.2007


Raport

wyniki inwentaryzacji naturowych gatunków ptaków

na obszarze OSO Beskid Niski

Gminy: Bukowsko, Komańcza, Zarszyn


Marcin Filipek


PRACE TERENOWE

W ramach inwentaryzacji przeprowadzono łącznie 19 kontroli terenowych,
w tym 5 kontroli nocnych; prace wykonywane były w okresie (20.07.2007– 13.10.2007).

Liczba kontroli w poszczególnych gminach:

Bukowsko – 5,

Komańcza – 12,

Zarszyn – 2

Razem: 19

Kontrole prowadzone były w różnych warunkach pogodowych; począwszy od lipcowych upałów, poprzez deszczowy koniec sierpnia i początek września, do suchych jesiennych dni pod koniec września i pierwszej połowie października.

Generalnie warunki pogodowe sprzyjały w tym roku udanym lęgom ptaków wróblowatych, a także ptakom gnieżdżącym się na ziemi. Upalne dni pozwoliły na zapewnienie odpowiednich warunków cieplnych pisklętom. Z drugiej strony być może jednak dostępność pokarmu mogła być zredukowana przez długotrwałe susze.

Pod kątem gatunków dziennych: błotniak łąkowy, trzmielojad i zimorodek, inwentaryzowany obszar spenetrowano praktycznie w 100 %, nieco nawet wykraczając poza obszar swoich powierzchni ze względu na bezpośrednie przyleganie interesujących obszarów (np. dalsze odcinki rzek, nieskoszone łąki);
pod kątem gatunków o aktywności zmierzchowej i nocnej: derkacz – w 90 %, puchacz i puszczyk uralski - w 85%.


SZCZEGÓŁOWY OPIS INWENTARYZOWANYCH GATUNKÓW

Derkacz [A122]


  1. Wyniki kontroli:
    Na badanym obszarze wykazano derkacza jedynie na 6 stanowiskach (4 w rejonie Woli Piotrowej i Karlikowa, gm. Bukowsko, jedno w okolicy Nagórzan, gm. Bukowsko, oraz jedno tuż poza granicami badań w okolicy Puław gm. Rymanów).

Większość obserwacji miała miejsce w godzinach wieczornych, między 19-20, ptaki odzywały się z nieskoszonych łąk, tylko w jednym przypadku jeden samiec wytrwale odzywał się z beli siana, w środku skoszonej łąki.
Dodatkowo do wyników prac dołączono informacje od M. Stója o dwóch odzywających się derkaczach z rejonu Wisłoka Wlk. (gm. Komańcza) z czerwca 2006.

  1. Komentarz:
    inwentaryzowany obszar obfituje w odpowiednie dla tego gatunku siedliska – czyli wysokie łąki kośne oraz wilgotne łąki w dolinach rzek czy też mniej intensywnie użytkowane łąki górskie. Osiągnięte rezultaty są jednak niewspółmiernie niskie w stosunku do danych podawanych przez (Stój M. 2004), który oszacował populacje derkacza w Beskidzie Niskim na 200-300 par, oraz określił obszar ten jako istotny dla całej populacji derkacza w Polsce, (wg. Tomiałojć i Stawarczyk 2003 populacja krajowa to ok. 40 000 odzywających się samców, natomiast (Birds in Europe, Birdlife 2004) podaje liczbę dochodzącą nawet do 45 000 samców).

Powodem tak niskiej frekwencji derkacza był zbyt późny termin rozpoczęcia prac. Derkacz powinien być znacznie liczniejszy na terenie badań, zwłaszcza, że warunki siedliskowe są tu praktycznie optymalne. Za przyczynę tak niskiej wykrywalności w okresie inwentaryzacji uznać więc należy termin kontroli. Szczyt aktywności derkacza przypada na miesiące maj-czerwiec. Potwierdzać to może fakt stwierdzenia derkaczy wyłącznie na pierwszych lipcowych kontrolach, co ciekawe były to głównie stwierdzenia ptaków na nieskoszonych łąkach na terenach wyżej położonych np. okolice Tokarni. Ponadto początek kontroli (druga dekada lipca) zbiegł się z rozpoczęciem intensywnych sianokosów, co systematycznie zmniejszało powierzchnię siedlisk derkacza. Trudne warunki górskie nie umożliwiają jednak zbyt szybkich postępów w koszeniu, więc derkacz ma i tak większe szanse niż na niżu. W połowie sierpnia praktycznie wszystkie łąki były już skoszone, choć na wielu skoszonej trawy nie zbierano.

Błotniak łąkowy [A084]

  1. Wyniki kontroli:
    W trakcie inwentaryzacji gatunek ten stwierdzono na penetrowanym obszarze 4 krotnie. Cztery obserwacje dotyczyły ptaków młodych, tegorocznych przelatujących na zimowiska, w jednym przypadku z młodym ptakiem leciała dorosła samica; obserwacje w okresie: 2 dekada sierpnia do 2 dekada września ( 2 obserwacje okolice Dołżycy, gm. Komańcza, 1 okolice Czystogarbu gm. Komańcza, 1 okolice Moszczańca gm. Komańcza). Obserwowane ptaki przelatywały aktywnym lotem nad położonymi na rozległych wzgórzach łąkami. Jedyna dłuższa obserwacja miała miejsce w rejonie Czystogarbu gdzie młody ptak przez około 2 godziny wytrwale polował na norniki dzieląc zgodnie teren polowań z parą miejscowych pustułek. W sezonie lęgowym błotniaka łąkowego nie obserwowano.

  1. Komentarz:
    Wedle najnowszych publikowanych danych (Krupiński D. 2007) błotniak łąkowy zajmuje siedliska wybitnie rolnicze, rozległe pola uprawne (pszenżyto i rzepak), rezygnując w szybkim tempie z naturalnych siedlisk: wilgotnych łąk w dolinach niewielkich rzek z zakrzaczeniami bzu czarnego, olszy i kruszyny. Naturalne stanowiska odpowiednie dla tego gatunku znajdują się na terenie badań, jednak kontrole lipcowe nie wykazały jego obecności, co nie przesądza jednak, iż nie można wykluczyć sporadycznego odbywania lęgów. Byłby to jednak wyjątkowy przypadek gdyż według danych literaturowych błotniak łąkowy lęgnie się przede wszystkim na niżu i najliczniej występuje na wschodzie kraju (Tomiałojć i Stawarczyk 2003). Krupiński D. szacuje liczebność w Polsce na 1300-1500 par z tendencją spadkową, natomiast autorzy (Birds in Europe, Birdlife 2004) kilka lat temu liczbę tę określali na 2500 par.

Trzmielojad [A072]

  1. Wyniki kontroli:

Na inwentaryzowanym obszarze stwierdzono ten gatunek na 9 stanowiskach. W sześciu przypadkach były to obserwacje własne, natomiast w 3 przypadkach włączono do wyników obserwacje z lipca bieżącego roku przekazane przez Pana Pawła Malczyka, jednego z bardziej znanych autorytetów pod względem rozpoznawania ptaków w Polsce.

Obserwacje koncentrowały się głównie w dwu obszarach: rejon Nagórzan (gm. Bukowsko) – 4 obserwacje pojedynczych ptaków oraz Dołżycy (gm. Komańcza) – 3 obserwacje w tym prawdopodobnie jednej pary, oraz aż 5-ciu ptaków krążących wspólnie w kominie powietrznym (P. Malczyk), pozostałe obserwacje pojedynczych ptaków - okolice Woli Piotrowej (gm. Bukowsko) oraz 1 okolice Moszczańca (gm. Komańcza). Zwykle ptaki obserwowane były krótko, pokazywały się nad lasami czy łąkami by po chwili zapaść wśród drzew.

  1. Komentarz:
    Wstępne wyniki badań wskazują, iż trzmielojad jest w OSO ptakiem równomiernie występującym, z pewnością też ocena populacji podana przez (Stój M. 2004) – ok. 20 par jest mocno zaniżona. Lipcowo/sierpniowe obserwacje, mimo iż tylko w dwu przypadkach dotyczyły prawdopodobnych par sugerują lęgowy charakter stwierdzanych na terenie OSO osobników tego gatunku. Obserwacja jednocześnie pięciu ptaków sugeruje natomiast dość istotne zagęszczenie trzmielojada w rejonie Dołżycy gdzie znajduje on dla siebie siedliska – rozległe lasy przylegające do terenów otwartych. Podobne zresztą warunki gatunek ten posiada w rejonie pozostałych obserwacji tj. rejon Nagórzan i Moszczańca. Trzmielojad należy do gatunków utrzymujących w Polsce stałą populację, niestety jako gatunek nie zawsze wiarygodnie rozpoznawany nie doczekał się dotąd kompleksowego i wiarygodnego oszacowania populacji krajowej, autorzy (Tomiałojć i Stawarczyk 2003) podają jego stan na 2000-2500 par, natomiast autorzy (Birds in Europe, Birdlife 2004) wskazują, że stan populacji w Polsce jest znacząco wyższy i osiąga 4000 par.

Zimorodek [A229]

  1. Wyniki kontroli:

Na inwentaryzowanym obszarze stwierdzono 2 stanowiska zimorodka (jedno na Wisłoku w rejonie Darowa gm. Komańcza i jedno na Barbórce w Komańczy gm. Komańcza). Poza tym jedną obserwacje zimorodka dokonano tuż poza terenem badań na Wisłoku w Puławach gm. Rymanów. Wszystkie obserwacje dotyczyły pojedynczych ptaków.

  1. Komentarz:
    Wiele odcinków rzek na terenie OSO wydaje się być atrakcyjnym miejscem lęgowym dla tego gatunku. Znajduje on tu obsunięte przez wyższy stan wiosennych wód brzegi i skarpy nad większymi rzekami, w których może z łatwością drążyć nory lęgowe.
    Zaskakująco niski stan zimorodka jest z pewnością niemiarodajny z wielu powodów. Pierwszym głównym powodem było z pewnością upalne, bezdeszczowe lato, przez które stan wód rzek w ich górnych biegach (teren OSO) był zatrważająco niski oraz silna presja turystów, którzy podczas upałów szukali wytchnienia we wszystkich możliwych głębszych odcinkach rzek. Niepokojone ptaki prawdopodobnie wycofywały się ze swoich pierwotnych stanowisk szukając optymalnych w niższych biegach rzek.
    Stwierdzenia z Wisłoka potwierdzają fakt, iż tylko głębsze odcinki rzek mogły być atrakcyjne dla zimorodka w tym roku. Stan zimorodka w OSO jest z pewnością znacząco wyższy gdyż sierpniowe wyniki obrączkowania tego gatunku w czasie jego dyspersji polęgowej na stacji obrączkowania Carpatica w Myscowej gm. Krempna wykazały aż 63 schwytane ptaki.

Stan populacji w Beskidzie Niskim szacowany przez (Stój M. 2004) na 50-60 par z pewnością odpowiada sugestii o nieco powszechniejszym o występowaniu tego gatunku na terenie OSO niż wykazały to wyniki inwentaryzacji. Eksperci (Tomiałojć i Stawarczyk 2003) oraz (Birds in Europe, Birdlife 2004) określają zgodnie stan populacji krajowej na 2500-6000 par (fluktuacje zależą od przeżywalności w okresie cięższych zim) ogólnie określając jej stan jako stabilny.

Puszczyk uralski [A220]


  1. Wyniki kontroli:
    Puszczyk uralski został stwierdzony na 8 stanowiskach, z czego 7 obserwacji było własnych, natomiast w przypadku jednej dane uzyskano od M. Stója i dotyczyły stwierdzenia pary ptaków z podlotem w dniu 1.VII. 2004 z okolic Wisłoka Wlk. (gm. Komańcza). W jednym przypadku gatunek ten odnotowano bez symulacji głosowej w sierpniu 2007 – południowe okolice Wisłoka Wlk. (gm. Komańcza), wszystkie pozostałe obserwacje dotyczyły stwierdzeń z wykorzystaniem stymulacji. Puszczyki były obserwowane w następujących okolicach: południowo-zachodnie okolice Nagórzan (gm. Bukowsko) – 2 stanowiska, okolice Komańczy (gm. Komańcza) – 1 stanowisko, okolice Czystogarbu (gm. Komańcza) – 2 stanowiska, okolice Moszczańca (gm. Komańcza) – 1 stanowisko, okolice Wisłoka Wlk. (gm. Komańcza) – 3 stanowiska.
    Stymulowane głosowo puszczyki uralskie odpowiadały zwykle chętnie i żywiołowo, aczkolwiek wabienie musiało być przeprowadzane w odpowiednich godzinach, tj. zwykle ok. godz. 20-tej po pełnym zapadnięciu zmroku, oraz ok. 23-ej, pomiędzy tymi godzinami gatunek ten milczał.


  1. Komentarz:
    Gatunek ten występuje na badanym terenie równomiernie, choć czasem dochodzi do większego zagęszczenia jak np. okolice Wisłoka Wlk. i Czystograbu (gm. Komańcza), okolice Nagórzan (gm. Bukowsko), a także poza terenem badań w Balnicy (gm. Komańcza). Według dostępnej literatury (Tomiałojć i Stawarczyk 2003) jest on najliczniejszą sową na badanym obszarze, choć wyniki badań wskazują, że puszczyk zwyczajny w niektórych okolicach co najmniej dorównuje mu liczebnością, a przynajmniej znacznie aktywniej się odzywa, przez co być może fałszuje właściwą liczebność puszczyka uralskiego. Zauważono, że stymulacje prowadzone podczas wyżowych, księżycowych nocy dają znacznie lepsze efekty aniżeli w czasie nocy ciepłych ale wietrznych i pochmurnych. Zazwyczaj gatunek ten chętniej reaguje na stymulacje głosową wiosną podczas godów tj. luty-marzec (Mikusek 2005, BWPi 2006), podobnie jak inne sowy. Jesienny szczyt aktywności przypada na czas przepędzania młodych samców z terytoriów zajmowanych przez stare ptaki, co nie zawsze ma miejsce w luźniejszych zagęszczeniach stąd wykrywalność jesienna jest najczęściej niższa.
    Populacja w Beskidzie Niskim jest szacowana na cn. 100 par (Stój M. 2004) co daje jej znaczący udział w populacji krajowej ocenianej na 450- 700 par (Tomiałojć i Stawarczyk 2003). Eksperci europejscy (Birds in Europe, Birdlife 2004) określają stan polskiej populacji na stabilny z lekką tendencja wzrostową.


    Puchacz [A215]

  1. Wyniki kontroli:
    Jedyny gatunek nie stwierdzony podczas inwentaryzacji.

  1. Komentarz:
    Prowadzona stymulacja głosowa na badanym obszarze nie wykazała obecności tego gatunku. Wg. (Tomiałojć i Stawarczyk 2003) puchacz preferuje kompleksy leśne charakteryzujące się niewielką presją człowieka, z przylegającymi do nich rozległymi terenami otwartymi. W górach przede wszystkim prześwietlone starodrzewy iglaste i liściaste, gdzie preferowanym elementem są grupy skał czy nawet pojedyncze skały i urwiska, nierzadko również gniazduje w kamieniołomach (Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000) Nie stroni on jednak również od bliższego sąsiedztwa człowieka, o czym świadczą obserwacje ptaków oraz stwierdzenia lęgów z okolic Leska czy Myczkowców (Bieszczady) z lat 90-tych (Hordowski J., Kunysz P., 2000). Poza terenem badań w okolicach Krempnej (gm. Krempna) obserwowany w roku 2006 (inf. ustna W. Ziaja) . Gatunek te praktycznie w ogóle nie reaguje na stymulację głosową (Mikusek 2005), dlatego też autor zaleca przy poszukiwaniach nowych terytoriów stosowanie nasłuchów wczesną wiosną a także przeszukiwanie terytoriów po lęgach (charakterystyczne i dobrze słyszalne głosy piskląt i podlotów). Populacja w Beskidzie Niskim w latach 90-tych szacowana była na 4-6 par (Stój M. 2004) , natomiast w całej Polsce na 250-270 par (Tomiałojć i Stawarczyk 2003) . Autorzy (Birds in Europe, Birdlife 2004) określają stan polskiej populacji na stabilny.


PODSUMOWANIE I UWAGI KOŃCOWE



LITERATURA