inf OSO GS

Ostoja znajduje się w całości na terenie województwa podkarpackiego. Obejmuje kilka równoległych grzbietów Gór Słonnych (Park Krajobrazowy Gór Słonnych – powierzchnia ostoi 55 880 ha) w prowincji Karpaty Wschodnie, w mezoregionie Góry Sanocko-Turczańskie (region Pogórze Przemyskie). Góry Słonne są górami o układzie rusztowym, typowym dla Karpat Wschodnich, wyniesione w głównym grzbiecie ponad 600 m n.p.m., z kulminacją wzniesienia Słonne (678 m n.p.m.). Północno-wschodnią część ostoi stanowi teren dawnego ośrodka rządowego Arłamów. Przez lata dostępny tylko dla małej grupy ludzi, dzisiaj jest obszarem o najwyższych walorach przyrodniczych w ostoi.

Krajobraz ostoi determinuje zróżnicowana budowa geomorfologiczna, której głównym rysem jest równoległy (rusztowy) układ grzbietów górskich i rozdzielających je dolin. Jest to region o bogato rozwiniętej sieci rzecznej. Tędy przebiega europejski dział wodny między zlewiskami Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego. Większa część ostoi jest położona na zachód niego i należy do zlewni Sanu (dopływ Wisły, zlewnia Morza Bałtyckiego). Do najważniejszych prawostronnych jego dopływów spływających z Gór Słonnych należą: Wiar, Olszanica wraz z dopływem Wańkówką, Tyrawka oraz Dyrbek. Wody z niewielkiego fragmentu ostoi spływają do Strwiąża (dopływ Dniestru, zlewnia Morza Czarnego). W górach zinwentaryzowano wiele źródeł wód słonawych, które dają początek potokom z lekko zasolaną wodą. Jest to świadectwo dawnej aktywności geologicznej i obecności zbiorników wód mineralnych. Doliny głównych rzek oraz niektórych potoków mają charakter przełomów, rozcinających głęboko długie grzbiety górskie. Oprócz waloru krajobrazowego przełomy spełniają ważne funkcje ekologiczne, ponieważ są drogami wymiany międy populacjami roślin i zwierząt.

Lasy pokrywają około 60% powierzchni ostoi. Dobrze widoczny jest piętrowy układ zbiorowisk leśnych. Najniżej znajdują się grądy odmiany wschodniokarpackiej, z roslinnością kserotermiczną na stromych zboczach doliny Sanu. Wyższe partie zajmują lasy bukowe i bukowo-jodłowe. Obecne są drzewiaste formy cisa i olchy kosej, gatunków, które w innych regionach mają tylko pokrój krzewów.

Ekosystemy nieleśne zajmują niskie położenia w dolinach oraz u podnóży stoków pasm górskich. Charakteryzują się bardzo dużą różnorodnością. Dna dolin były użytkowane rolniczo. Wiele terenów dawniej zagospodarowanych, po wysiedleniach miejscowej ludności przeprowadzonych w latach 1945-1947, dzisiaj podlega sukcesji w kierunku zbiorowisk leśnych.

W ostoi stwierdzono występowanie 24 gatunki^¹ wymienione w załączniku I Dyrektywy Ptasiej. Liczebność 9 gatunków mieści się w kryteriach wyznaczania ostoi są to: orzeł przedni Aquila chrysaetos (lęgowy 4-5 par), orlik krzykliwy Aquila pomarina (lęgowy 30-40 par), derkacz Crex crex (lęgowy, liczebność 2002 rok 100-200 par), dzięcioł zielonosiwy Picus canus (lęgowy 80-120 par), dzięcioł białogrzbiety Dendrocopos leucotos (lęgowy 20-40 par), dzięcioł trójpalczasty Picoides tridactylus (lęgowy 5-10 par), puszczyk uralski Strix uralensis (lęgowy 50-80 par), muchołówka mała Ficedula parva (lęgowa około 200-400 par), muchołówka białoszyja Ficedula albicollis (lęgowa około 300-600 par). Góry Słonne są jedną z ważniejszych ostoi sów orła prtzedniego, orlika krzykliwego dzięciołów, muchołówki małej i białoszyjej. Wysoka jest również liczebność derkacza.

Pozostałe gatunki lęgowe i te które pojawiają się w okresie wędrówek wymienione w załączniku I Dyrektywy Ptasiej stwierdzone w latach 2000 – 2003: bocian czarny Ciconia nigra (lęgowy 8-10 par), bocian biały Ciconia ciconia (lęgowy 30-40 par), trzmielojad Pernis apivorus (lęgowy 5-10 par), bielik Haliaetus albicilla (przelotny), błotniak stawowy Circus aeruginosus (przelotny), rybołów Pandion haliaetus (przelotny), żuraw Grus grus (przelotny), rybitwa rzeczna Sterna hirundo (przelotna), puchacz Bubo bubo (lęgowy 1-3 par), lelek Caprimulgus europaeus (przelotny), zimorodek Alcedo atthis (lęgowy 10-20 par), dzięcioł czarny Dryocopus martius (lęgowy 20-40 par), dzięcioł średni Dendrocopos medius (lęgowy 30-40 par), lerka Lullula arborea (przelotny), gąsiorek Lanius collurio (lęgowy około 200 – 400 par).

Zagrożeniami dla ptaków w Górach Słonnych są: zaniechanie dotychczasowego użytkowania rolnego, zalesianie terenów rolniczych, wyrąb starych drzewostanów, wypalanie węgla drzewnego, zagęszczenie sieci szlaków zrywkowych, usuwanie martwego drewna, techniczna zabudowa brzegów rzek, lokalizacja odpadów, miejsca zrzutu ścieków, rozbudowa infrastruktury turystycznej, napowietrzne linie energetyczne, penetracja siedlisk przez turystów, kłusownictwo, zabijanie ptaków drapieżnych, eksploatacja surowców.

1 gatunki lęgowe w latach 2000-2003 (Kunysz 2004).

Kunysz P. 2004. Góry Słonne w: Sidło P.O., Błaszkowska B. & Chylarecki P. (red.) Ostoje ptaków o randze europejskiej w Polsce.
OTOP: Warszawa.

San pod Górą Sobień. Fot. pkunysz

Do strony głównej OSO ptaków Natura 2000 "Góry Słonne" 2007